Debriyaj seti ve çift kütleli volan ne işe yarar?
Debriyaj seti; balata, baskı ve debriyaj rulmanından oluşur. Motorun gücünü şanzımana bağlar ve vites değiştirirken bu bağlantıyı keser. Transit ve Courier'de debriyaj, hidrolik sistemle çalışır.
Çift kütleli volan, iki parçalı bir volandır. Aralarındaki yaylar, dizel motorun ürettiği titreşimleri sönümler. Böylece şanzımana ve kabine daha az titreşim ulaşır. Transit dizellerde yaygın olarak kullanılır; Courier'de ise motor ve donanıma göre değişebilir. Aracınızda hangi tip volan olduğunu şasi numarasıyla netleştirebiliriz.
Ticari araçlarda debriyaj ve volan ömrü, kullanıma göre çok geniş bir aralıkta değişir. Şehir içi dağıtım yapan, gün boyu kalkıp duran bir Transit ile çoğunlukla otoyolda kullanılan bir Transit arasında büyük fark olabilir. Bu yüzden değişim kararı kilometreye göre değil, belirtilere ve kontrol sonucuna göre verilmelidir.
Debriyaj aşınmasının belirtileri
- Kaçırma: Gaza bastığınızda devir yükseliyor ama araç aynı oranda hızlanmıyor. Yüklü ve yokuşta daha belirgindir.
- Pedalın yukarıdan kavraması: Debriyaj pedalın en üst noktasına yakın yerde bağlanıyor.
- Yanık koku: Özellikle yokuş kalkışlarında balata kokusu.
- Vites geçişinde zorlanma: Debriyaj tam ayırmıyorsa vitesler sert girer ya da ses yapar.
- Pedal hissinin değişmesi: Pedal sertleşti, yumuşadı ya da dibe yapışıyorsa hidrolik sistem de kontrol edilmelidir.
Çift kütleli volan arızasının belirtileri
Bu belirtiler motor takozu, aks veya şanzıman kaynaklı da olabilir. Bu yüzden kesin karar için kontrol ve gerektiğinde ölçüm gerekir.
- Rölantide şanzıman bölgesinden gelen tıkırtı veya takırtı; debriyaja basınca değişiyorsa daha anlamlıdır.
- Kalkışta titreme ve sarsıntı, debriyaj yeniyken bile devam ediyorsa.
- Motor kapatılırken ya da çalıştırılırken tok vuruntu.
- Düşük devirde, yüksek viteste hızlanırken gövdeye yayılan titreşim.
- Vites geçişlerinde metalik ses ya da vuruntu.
Sadece balata mı, volan da mı?
Debriyaj değişimi için şanzımanın sökülmesi gerekir. Bu sırada volanın durumu da görülür ve ölçülür. Volandaki boşluk ve dönme açısı sınırın dışındaysa, yüzeyinde ısı çatlakları varsa yeni debriyajla birlikte volanın da değişmesi gerekir.
Yorgun bir volanın üzerine yeni debriyaj takmak, kısa süre içinde titreme ve ses şikâyetinin geri gelmesine, hatta yeni debriyajın erken aşınmasına neden olabilir. Bu durumda şanzıman tekrar sökülür ve işçilik iki kez ödenir. Volan sağlamsa değiştirmeyi önermeyiz; kararı ölçüme göre veririz.
Hidrolik debriyaj rulmanı (merkezi debriyaj silindiri) da aynı işlemde mutlaka kontrol edilir. Sızıntısı olan bir rulman, yeni balatayı yağlayabilir ve pedal sorunlarına yol açar.
Hidrolik debriyaj sisteminde dikkat edilecekler
Transit ve Courier'de debriyaj pedalı, hidrolik bir sistemle çalışır. Pedaldaki üst merkez, borular ve şanzıman içindeki merkezi debriyaj silindiri bu sistemin parçalarıdır. Hidrolik sistemde sorun olduğunda debriyaj balatası sağlam olsa bile vites değiştirmek zorlaşabilir.
Pedal dibe yapışıyor, yavaş geri geliyor ya da pedal yolu değişiyorsa hidrolik sistemde kaçak veya hava olabilir. Bazı Ford modellerinde debriyaj hidroliği fren hidroliği haznesini ortak kullanır. Bu yüzden hazne seviyesinin düşmesi hem fren hem debriyaj açısından kontrol edilmelidir.
Merkezi debriyaj silindiri şanzımanın içinde olduğu için sızıntısı dışarıdan görülmeyebilir. Sızan hidrolik, balatayı yağlayarak kaçırma ve titremeye yol açabilir. Bu yüzden debriyaj değişiminde bu silindirin durumu mutlaka değerlendirilmelidir; çoğu zaman aynı işlemde yenilenmesi mantıklıdır.
Hidrolik sistemin havası alınmadan yapılan bir debriyaj değişimi, pedal hissinin bozuk kalmasına neden olur. İşlem sonunda sistemin havasını alır, pedal yolunu ve vites geçişlerini yol testiyle kontrol ederiz.
Ticari kullanımda ömrü uzatmak için
Belirtiler başladığında beklemek, genellikle aracın daha uygunsuz bir zamanda yolda kalmasıyla sonuçlanır. Ticari aracınızı işinize göre planlayarak getirirseniz, işi mümkün olan en kısa sürede tamamlamaya çalışırız.
- Kalkışta debriyajı gereğinden uzun süre kaydırmayın; yükte bile kısa ve net kalkış yapın.
- Yokuşta aracı debriyajla değil, frenle tutun.
- Trafikte beklerken ayağınızı debriyaj pedalının üzerinde tutmayın.
- Aracı izin verilen yük sınırının üzerinde yüklemeyin.
- Düşük devirde, yüksek viteste zorlayarak hızlanmayın; bu durum çift kütleli volanı yorar.
Sık sorulanlar
Debriyaj değişirken volan da mutlaka değişmeli mi?
Hayır, mutlaka değil. Volan şanzıman söküldüğünde kontrol edilir ve ölçülür. Boşluğu sınırdaysa ve yüzeyi sağlamsa kullanılabilir. Sınırın dışındaysa değiştirilmesi önerilir.
Çift kütleli volan yerine tek kütleli volan takılabilir mi?
Bazı araçlar için dönüşüm kitleri bulunur, ancak bu durum titreşimi, sürüş konforunu ve şanzıman yükünü etkileyebilir. Üreticinin öngördüğü volan tipini kullanmanızı öneriyoruz.
Debriyaj kaçırırken araçla çalışmaya devam edebilir miyim?
Kısa süre kullanılabilir ama kaçıran debriyaj hızla ısınır ve aşınır. Volan yüzeyine de zarar verebilir. Özellikle yüklü kullanımda bir an önce kontrol ettirmeniz gerekir.